प्राचीन नेपालको पुनरूत्थान

शीर्षक: प्राचीन नेपालको पुनरुत्थान: किराँती रैथाने इतिहास र शोध पद्धति
लेखक: डा. नवराज सुब्बा
उपलब्ध: ओपन एक्सेस रिपोजिटरीमा निःशुल्क
The Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)
ISBN (Paperback): 9789937-9958-3-2
ISBN (eBook): 9789937-9958-2-5

प्राक्कथन

नेपालको इतिहास धेरै समयसम्म लिखित दस्तावेज र दरबारिया वर्णनमा मात्र सीमित रह्यो। यसले हाम्रा प्राचीन जराहरूलाई छायामा पार्यो। यो पुस्तक “प्राचीन नेपालको पुनरुत्थान” त्यही छायाबाट बाहिर निस्कने एउटा प्रयास हो। यसले प्राचीन ‘बोन-किरात’ संसारलाई उजागर गर्छ। यो सभ्यता आधुनिक नेपाल बन्नुभन्दा धेरै पहिले नै विकसित थियो।

यो पुस्तकले मुन्धुमलाई नयाँ ढङ्गले हेर्ने प्रयास गरेको छ। धेरैले मुन्धुमलाई केवल कथा वा लोक-गीत मात्र मान्थे। तर यो पुस्तकले मुन्धुमलाई एक दार्शनिक आधार र ऐतिहासिक प्रमाणको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। यसले दक्षिण एसियाको लिखित इतिहासभन्दा पुरानो सभ्यताको व्याख्या गर्छ।

पुस्तकका अध्यायहरूले विभिन्न विषयलाई समेटेका छन्। हामीले बोन-किरात संस्कारका उत्पत्तिबारे चर्चा गरेका छौँ। साथै, संस्कृत ग्रन्थहरूमा लेखिएको ‘किरात काल’ लाई नयाँ दृष्टिकोणबाट विश्लेषण गरेका छौँ। यसमा पूर्वी नेपालको पुरातत्व र आधुनिक वंशानुगत (Genetic) अध्ययनलाई पनि जोडिएको छ। यस अध्ययनले किरातीहरूको सम्बन्ध सिन्धु-घाँटी र पूर्वी एसियाली मानव समूहसँग देखाउँछ।

यो पुस्तक केवल विगतको वर्णन मात्र होइन। यसले मुन्धुमलाई मानसिक स्वास्थ्य र जीवन पद्धतिको रूपमा पनि व्याख्या गरेको छ। यो पुस्तक इतिहासकार, विद्यार्थी र जिज्ञासु पाठकहरूका लागि एउटा नयाँ बौद्धिक मार्ग हुनेछ।

लेखकीय

शीर्षक: प्राचीन नेपालको पुनरुत्थान: किराँती रैथाने इतिहास र शोध पद्धति

लेखकीय पृष्ठभूमि र स्रोत (Positionality & Background): म नवराज सुब्बा, किरात समुदायको सदस्य र ताप्लेजुङको रैथाने हुँ। मेरो बाल्यकाल र माध्यमिक शिक्षा पूर्वी पहाडमा बितेको तथा मेरो लामो कार्यक्षेत्र साविकको पूर्वाञ्चल र हालको कोशी प्रदेश रहेकाले म यस क्षेत्रको भौगोलिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक परिवेशसँग नजिकबाट परिचित छु। मेरो यो निकटताले मलाई किरात सभ्यतालाई भित्रैबाट बुझ्ने र विश्लेषण गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ।

नैतिक पक्ष र रैथाने अधिकार (Ethics and Indigenous Rights): यस शोधमा प्रस्तुत ज्ञान किरात समुदायको सामूहिक बौद्धिक सम्पत्ति हो। यसलाई लिपिबद्ध गर्दा मैले आफ्ना पुर्खा र समुदायका संरक्षक (Elders) हरूको मार्गदर्शन र सहभागितालाई मुख्य आधार बनाएको छु। यो कार्य आदिवासी ज्ञानको संरक्षण र हस्तान्तरणको एक नैतिक प्रयास हो।

लेखकीय दृष्टिकोण (Researcher’s Perspective): एक किरात अनुसन्धानकर्ता हुनुको नाताले म यस परम्परागत ज्ञान र प्रथासँग जन्मजात र भावनात्मक रूपमा जोडिएको छु। यो शोध केवल प्राज्ञिक अभ्यास मात्र नभई मेरो समुदायप्रतिको उत्तरदायित्व र ओझेलमा परेको रैथाने ज्ञानलाई जीवन्त राख्ने एक प्रतिबद्धताको उपज हो।

मुख्य उद्देश्य (Objectives): किरात समुदायको ओझेलमा परेका इतिहास र मूल्यवान ज्ञानलाई आधुनिक प्राज्ञिक ढाँचामा प्रस्तुत गर्नु यसको मूल उद्देश्य हो। यसले प्राचीन रैथाने पद्धति र समसामयिक वैज्ञानिक दृष्टिकोणबीच एक ‘बौद्धिक पुल’ (Intellectual Bridge) निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

सामुदायिक प्रमाणीकरण (Community Validation): यो कार्य केवल व्यक्तिगत विचारको सँगालो होइन। यसलाई समुदायका विज्ञ, अग्रज, मुन्धुमविद् र सरोकारवालाहरूले गहन रूपमा समीक्षा गरेका छन्। सामाजिक सञ्जाल र प्रत्यक्ष छलफलमार्फत प्राप्त सुझाव र प्रतिक्रियाहरूलाई आत्मसात् गर्दै यसलाई सामूहिक आवाजको रूपमा परिमार्जन गरिएको छ। यसले गर्दा यो शोध समुदायद्वारा अनुमोदित र प्रमाणित दस्तावेज बनेको छ।

Citation

Subba, N. R. (2026). प्राचीन नेपालको पुनरूत्थान: किराँती रैथाने इतिहास र शोध पद्धति. In प्राचीन नेपालको पुनरूत्थान: किराँती रैथाने इतिहास र शोध पद्धति (1.0, p. 95). Hamro Idea, Biratnagar, Nepal. https://doi.org/10.5281/zenodo.18525081