Blog

  • |

    सेन किरात र थारू सम्बन्ध

    सेन, किरात र थारू सम्बन्ध: भाषा फेरिए पनि बाँकी रहने पुर्ख्यौली इतिहास नवराज सुब्बा सारांश यस लेखमा सेनकालीन स्यामोहर, थारूको उत्पत्तिसम्बन्धी अध्ययन, किरात मुन्धुम र लिम्बू वंशावलीको तुलनात्मक समीक्षा गरिएको छ। अध्ययनको उद्देश्य सेनहरूको उत्पत्ति र स्थानीय विकास, किरात नेतृत्वसँगको सम्बन्ध तथा थारू भाषिक उपस्थितिको ऐतिहासिक अर्थ स्पष्ट पार्नु हो। उपलब्ध लिखत, प्रकाशित अनुसन्धान र…

  • |

    ओऽऽ रिल्लो… तुङदुङ्गेको सृष्टियात्रा

    “ओऽऽऽ रिल्लो… तुङदुङ्गेको सृष्टियात्रा” मुन्धुमी चेतना, आदिवासी जीवनदर्शन र समकालीन मानवीय प्रश्नलाई हाक्पारेको गेय लयमा उनेर रचिएको खण्डकाव्य हो। यसका केन्द्रीय पात्र तुङदुङ्गे इतिहासका योद्धा मात्र होइनन्। उनी सृष्टिको रहस्य खोज्ने यात्री, प्रकृतिको भाषा सुन्ने चिन्तक र आफ्नै अन्तरात्मासँग युद्ध गर्ने मानव प्रतिनिधि हुन्। माटो, पानी, अग्नि, पवन र आकाशसँग संवाद गर्दै तुङदुङ्गे जीवन, न्याय,…

  • आदिवासी खण्डकाव्य “ओऽऽ रिल्लो…तुङदुङ्गेको सृष्टियात्रा

    – विक्रम सुब्बा पृष्ठभूमि “ओऽऽ रिल्लो…तुङदुङ्गेको सृष्टियात्रा” खण्डकाव्यको सुरुवात ब्रह्माण्डको शून्यबाट हुन्छ। त्यहाँ न समय छ, न प्रकाश, न ध्वनि केवल मौन र शून्यता मात्र छ। त्यस मौनताबाट पहिलो स्पन्दन उत्पन्न हुन्छ, जसले सृष्टिको सुरुवात गर्छ। यही स्पन्दनबाट आकाश, पृथ्वी, जल, अग्नि र वायु जन्मिन्छन्। यी तत्वहरू केवल भौतिक वस्तु होइनन्, बरु जीवन र चेतनाका…

  • खण्डकाव्य संवादमा सहजकर्ता बन्दै नवराज सुब्बा

    -भूषण ढुङ्गेल पृष्ठभूमि साहित्यको सम्बन्ध मानवजातिसँग रहेको छ। त्यसैले मान्छेसँग सम्बन्धित कुनै पनि विषय वा क्षेत्र साहित्यबाट दूर रहन सक्दैन । समाज, संस्कृति अथवा लोकजीवनका विविध आयामहरू साहित्यका विषयवस्तु हुन सक्दछन् । साहित्यको प्राचीनतम वा सर्वप्रिय विधाका रूपमा परिचित काव्यविधाले त झन् विशेष स्थान बनाएको छ। त्यसैकारण काव्यमा विभिन्न विषयहरू समेटिंदै आएको देखिन्छ । डा….

  • ढुङ्गा, माटो र मुन्धुम

    पूर्वी नेपालको प्राग–ऐतिहासिक रैथाने आत्माको पुनर्खोज के हाम्रो वास्तविक इतिहास केवल काठमाडौँ-केन्द्रित पुस्तकहरूमा लेखिएका एकाङ्गी कथाहरू जस्तै सीमित छ? राज्यले नियोजित रूपमा गरेको संस्कृतकरणको चमकदार लेपन मुनि दबिएको पूर्वी नेपालको प्राग-ऐतिहासिक रैथाने आत्मालाई ब्युँझाउने एक बेजोड मानवशास्त्रीय विमर्श हो— “ढुङ्गा, माटो र मुन्धुम”। मूर्धन्य अनुसन्धानकर्ता र संस्कृतिविद् डा. नवराज सुब्बाले यस कृतिमा मधेसको मलिलो माटोदेखि…

  • |

    नेपालको भाषिक भविष्य

    नेपाली भाषाको शुद्धीकरण, संस्कृतिकरण र बहुभाषिक नेपालको भाषिक भविष्यः एक विऔपनिवेशिक तथा संवैधानिक विमर्श परिचय नेपालमा प्रत्येक वर्ष मनाइने भाषा दिवसले नेपाली भाषाको संरक्षण, विकास र प्रयोगबारे बहसलाई पुनर्जीवित गर्छ। “नेपाली भाषालाई शुद्ध पारौँ” भन्ने नारा सतही रूपमा हेर्दा भाषिक अनुशासन र मानकीकरणको पक्षमा देखिए पनि यसको भित्री तहमा भाषिक शक्ति, सांस्कृतिक प्रभुत्व र पहिचानको…